Welkom op Sott.net
zat, 24 aug 2019
De Wereld voor Mensen die Nadenken

Wetenschap & Technologie
Kaart

Telescope

Winden van zwart gat waaien in alle richtingen

Afbeelding
© NASA / JPL-Caltech
Voor het eerst kunnen onderzoekers aantonen dat de krachtige winden afkomstig van een zwart gat niet alleen in onze, maar in alle richtingen waaien. En de windkracht is gigantisch.

Uit eerder onderzoek is al gebleken dat winden afkomstig van een zwart gat in onze richting waaien. De onderzoekers konden die conclusie trekken door ijzeratomen die door de winden worden meegevoerd te detecteren. "We weten dat zwarte gaten in het centrum van sterrenstelsels materie kunnen 'verorberen' en dat dat proces winden kan produceren," stelt onderzoeker Fiona Harrison.

In alle richtingen

Met behulp van NASA's NuSTAR-telescoop is nu gelukt om aan te tonen dat die ijzeratomen alle kanten op worden geblazen. Het wijst erop dat winden afkomstig van een zwart gat in alle richtingen waaien. De artistieke impressie bovenaan dit artikel brengt dat mooi in beeld.

Telescope

Hubble fotografeert sterrenstelsel met verdraaide armen

Afbeelding
© ESA / NASA
Hubble heeft een prachtige foto gemaakt van een sterrenstelsel dat letterlijk uit zijn voegen wordt getrokken. Doordat het sterrenstelsel te dicht bij een ander sterrenstelsel in de buurt komt, zijn zijn armen verdraaid.

Op de foto zien we het spiraalstelsel NGC 7714. Het sterrenstelsel bevindt zich op ongeveer 100 miljoen lichtjaar van de aarde. Het stelsel ziet er bijzonder uit: de armen zijn verdraaid en uit het centrum van het spiraalstelsel stijgt een goudkleurige gloed op.

Dichterbij

NGC 7714 heeft het duidelijk moeilijk. En dat is allemaal zo'n 200 tot 100 miljoen jaar geleden begonnen. Toen kwam NGC 7714 te dicht in de buurt bij het kleinere sterrenstelsel NGC 7715. Daarop begonnen de sterrenstelsels aan elkaar te trekken en elkaar te verstoren.

Mars

Rode dwerg scheerde 70.000 jaar geleden door ons zonnestelsel

Scholz's star
© Michael Osadciw/University of Rochester
Zo'n 70.000 jaar geleden passeerde een rode dwergster de Oortwolk aan de rand van ons zonnestelsel. De ster kwam vijf keer zo dicht bij onze zon als Proxima Centauri, de ster die op dit moment het dichtst bij de zon staat.

De rode dwerg, 'ster van Scholz' geheten, passeerde de zon op een afstand van ongeveer 0,8 lichtjaar, zo melden wetenschappers van de Universiteit van Rochester in het tijdschrift Astrophysical Journal Letters.

Op basis van simulaties hebben de onderzoekers vastgesteld dat sommige kometen in de Oortwolk waarschijnlijk uit hun baan raakten door dit object. Het is echter onwaarschijnlijk dat de ster voor een kometenregen heeft gezorgd.

Magnify

Zeeslakje blijkt sterkste natuurlijke materiaal te produceren

Afbeelding
Wat is het sterkste biologische materiaal ter wereld? Spinnenzijde? Mis! De spin is van de troon gestoten door een klein zeeslakje met tanden die taaier zijn dan kevlar en sterker dan spinnenzijde.

"Tot nu dachten we dat spinnenzijde het sterkste biologische materiaal ter wereld was," vertelt onderzoeker Asa Barber. "Maar nu hebben we ontdekt dat de tanden van de gewone schaalhoren (de zeeslak, red.) nog krachtiger zijn." De tanden zijn zo sterk dat we hun structuur wellicht kunnen kopiëren en er in de toekomst auto's, boten en vliegtuigen van kunnen maken.

Goethiet

De tanden van de zeeslak bevatten een hard mineraal dat zich in de slak vormt naarmate deze groeit. Het gaat om het mineraal goethiet. "Gewone schaalhoren hebben krachtige tanden nodig om over rotsachtige oppervlakken te schrapen en er algen af te halen. Wij ontdekten dat de vezels van goethiet precies de goede grootte hebben om een krachtige structuur te vormen."

Telescope

Nieuwe beelden van Ceres zijn raadselachtig

Afbeelding
Naarmate ruimtesonde Dawn dichter bij Ceres in de buurt komt, krijgen we een steeds beter beeld van hoe de dwergplaneet eruit ziet. Je zou verwachten dat we zo geleidelijk aan wijzer worden. Maar tot op heden levert een close-up van Ceres meer vragen dan antwoorden op. "We hadden wel verrassingen verwacht," vertelt onderzoeker Chris Russell. "Maar we hadden geen raadsels verwacht."

Raadsels

En raadsels: die zijn er volop. En naarmate Dawn dichter bij Ceres in de buurt komt, nemen ze alleen maar in aantal toe. Zo heeft Dawn vorige week opnieuw prachtige foto's van de dwergplaneet gemaakt. Het zijn de meest gedetailleerde foto's die we van Ceres hebben. En onderzoekers begrijpen er weinig van. Op de beelden is duidelijk te zien dat het oppervlak van Ceres tal van kraters telt. En ook de heldere vlekken die op eerdere beelden van Ceres werden gespot, duiken weer op.

Telescope

Mysterieuze pluim op Mars plaatst wetenschap voor een raadsel

Afbeelding
Wetenschappers staan voor een raadsel dankzij twee mysterieuze pluimen die hoog boven het oppervlak van Mars zijn gespot. De pluimen blijken de afgelopen jaren met enige regelmaat te zijn ontstaan. Maar niemand weet hoe.

In maart en april 2012 maakten amateur-astronomen melding van twee pluimen die hoog boven het oppervlak van Mars verrezen. De pluimen stegen zo'n 250 kilometer boven het oppervlak uit. Ze ontwikkelden zich binnen tien uur en bedekten een gebied ter grootte van 1000 bij 500 kilometer. Ze bleven zo'n tien dagen zichtbaar en de structuur van de pluimen veranderde van dag tot dag. "Op 250 kilometer hoogte is de scheidslijn tussen de atmosfeer en de ruimte daarbuiten heel dun, dus de gemelde pluimen waren heel onverwacht," vertelt onderzoeker Agustin Sanchez-Lavega.

Telescope

Nieuw Kuipergordelobject is mogelijk een dwergplaneet

Afbeelding
Wetenschappers Scott Sheppard en Chad Trujillo hebben opnieuw een Kuipergordelobject ontdekt. Dit meldt onderzoeker Ron Baalke op Twitter. Het object is zo groot, dat het mogelijk een dwergplaneet is.

Sheppard en Trujillo ontdekten enkele jaren geleden Kuipergordelobject 2012 VP113. Het paper verscheen vorig jaar. 2012 VP113 heeft een diameter van 450 kilometer en is mogelijk rond, waardoor dit object voldoet aan de voorwaarden om een dwergplaneet te zijn. Het nieuwe object 2014 FC69 is ongeveer 500 kilometer breed en is waarschijnlijk ook een dwergplaneet.

Telescope

Astronomen zien de geboorte van een viervoudig sterrensysteem

Afbeelding
De komende 40.000 jaar kunnen astronomen de geboorte van een viervoudige ster live volgen. Dit is goed nieuws voor de wetenschap. Huidige computermodellen over de geboorte van meervoudige sterrensysteem kunnen nu daadwerkelijk getoetst worden.

Het internationale team van astrofysici hebben de viervoudige ster in het sterrenbeeld Perseus gevonden. Het systeem bestaat uit een jonge ster, die momenteel nog aan het ontwikkelen is. Daarnaast bevinden zich drie gaswolken in de nabij omgeving van de ster. Volgens berekeningen van de astrofysici trekken deze gaswolken de komende jaren verder samen, waardoor er drie sterren ontstaan. Iedere gaswolk doet er ongeveer 40.000 jaar over om te transformeren in een ster.

De drie sterren worden waarschijnlijk vrij klein. Ze zijn straks tien keer zo licht als de zon. De afstand tussen de verschillende gaswolken bedraagt ongeveer duizend keer de afstand van de aarde naar de zon. Dit komt neer op ruwweg 150 miljard kilometer.

Telescope

Nu ook donkere materie ontdekt nabij de aarde

Afbeelding
© ESO
Voor het eerst hebben onderzoekers overtuigend bewijs gevonden dat in het binnenste deel van ons sterrenstelsel - waar ook onze planeet zich bevindt - donkere materie te vinden is.

Eerder kwamen onderzoekers al met overtuigend bewijs dat zich in de buitenste delen van onze Melkweg donkere materie bevindt. Vaststellen dat ook het hart van ons sterrenstelsel donkere materie bevat, is echter lastig gebleken. Daartoe moeten onderzoekers namelijk de draaisnelheid van gas en sterren in de Melkweg met grote precisie kunnen vaststellen. En dat valt nog niet mee.

Gelukt

Maar het is onderzoekers nu gelukt. Ze bestudeerden de bewegingen van gas en sterren in ons sterrenstelsel en vergeleken de resultaten vervolgens met de geschatte snelheid van gas en sterren wanneer in het hart van de Melkweg geen donkere materie, maar alleen zichtbare materie, zou voorkomen. Op basis van het onderzoek moeten ze concluderen dat de werkelijke draaisnelheid alleen kan worden verklaard door de aanwezigheid van grote gedeeltes donkere materie om ons heen en tussen ons en het centrum van de Melkweg.

Telescope

Superzware dubbelster ontdekt die wel moet gaan exploderen

Afbeelding
Wetenschappers hebben in de planetaire nevel Henize 2-428 twee heel zware sterren ontdekt die gedoemd zijn om samen te smelten en zo een spectaculaire supernova-explosie te veroorzaken.

De onderzoekers deden hun ontdekking toen ze het hart van de planetaire nevel met behulp van ESO's Very Large Telescope bestudeerden. Ze ontdekten een bijzonder zware dubbelster. De dubbelster bestaat uit twee witte dwergsterren die samen ongeveer 1,8 keer zoveel massa hebben als de zon. Daarmee gaat de dubbelster de boeken in als de zwaarste dubbelster van dit type die tot nu toe is ontdekt.