Welkom op Sott.net
vri, 17 jan 2020
De Wereld voor Mensen die Nadenken

Wetenschap & Technologie
Kaart

Telescope

Monsterachtig zwart gat ontdekt in piepjong heelal

Afbeelding
© ESO / M Kornmesser
Wetenschappers hebben het grootste zwarte gat dat ooit in het verre heelal is aangetroffen, ontdekt. Het zwarte gat heeft een massa die 12 miljard keer groter is dan die van onze zon en bevindt zich op 13 miljard lichtjaar afstand.

Het zwarte gat bevindt zich op 13 miljard lichtjaar afstand. Dat betekent dat we het zwarte gat zien zoals het er kort na de geboorte van het universum uitzag. Het is het meest massieve zwarte gat dat ons uit dit tijdperk bekend is. "Ter vergelijking: onze eigen Melkweg heeft een zwart gat met een massa van slechts vier miljoen zonsmassa's," vertelt onderzoeker Xiaohui Fan. "Het zwarte gat in het hart van deze nieuwe quasar is 3000 keer zwaarder."

Quasar

Het zwarte gat bevindt zich in het centrum van een quasar. Een quasar is een extreem heldere wolk materiaal die in een zwart gat aan het verdwijnen is. Terwijl het materiaal zich richting het zwarte gat haast, wordt het warm en komt een enorme hoeveelheid licht vrij. De quasar geeft net zoveel licht als 420 biljoen zonnen. Dat licht veroorzaakt een proces dat we stralingsdruk noemen: het licht duwt een deel van het materiaal waaruit de quasar bestaat, weg.

Telescope

Wetenschap staat voor raadsel: mysterieus licht op dwergplaneet Ceres

Afbeelding
© NASA
Twee mysterieuze lichtjes, of lichtgevende vlekken, op de dwergplaneet Ceres zijn bron van enige opwinding bij wetenschappers van de NASA. Nu de ruimtesonde Dawn stilaan Ceres nadert, krijgen wetenschappers beelden doorgestuurd waarvoor ze nog geen eenduidige verklaring hebben.

Een dwergplaneet die eerst één grote lichtvlek, als een grote spot die de ruimte in schijnt, lijkt te hebben. Fascinerend toch? Nog spannender wordt het als die planeet vervolgens nog een tweede, iets zwakker lichtje herbergt, in de buurt van de grotere lichtvlek. Dat is vandaag de situatie met Ceres, een dwergplaneet die op gemiddeld zo'n 428 miljoen kilometer van de aarde rond de zon draait.

Nu de NASA-ruimtesonde Dawn Ceres langzaam maar zeker begint te naderen - op 6 maart moet de sonde eindelijk vlakbij zijn - krijgen de wetenschappers van het Amerikaanse ruimteagentschap die opmerkelijke beelden doorgestuurd. En een verklaring hebben ze er nog altijd niet voor.

Fireball

Ongewone komeet gaat mogelijk een show weggeven

Afbeelding
© NASA / ESA
Een bijzondere komeet heeft recent een scheervlucht langs de zon gemaakt én deze overleefd, zo blijkt uit beelden van SOHO. Mogelijk is de heldere komeet ergens in de komende weken zelfs vanaf de aarde te zien.

De komeet scheerde vorige week langs de zon en wordt door NASA bestempeld als 'uitzonderlijk'. Dat heeft twee redenen. Ten eerste omdat de komeet geen onderdeel uitmaakt van een ons bekende groep kometen. En dat is bijzonder: de meeste kometen die we tot op heden langs de zon hebben zien scheren, behoren tot de Kreutz-familie. Alle kometen die tot deze familie behoren zijn brokstukken die eeuwen geleden van één gigantische komeet zijn afgebroken.

Gered!

Maar er is nog een reden om deze komeet als 'ongebruikelijk' te bestempelen. De meeste kometen die zo dicht bij de zon in de buurt komen dat het zonneobservatorium SOHO ze kan zien, overleven hun scheervlucht niet. Ze verdampen in het zonlicht. Maar deze komeet naderde het oppervlak van de zon tot zo'n 3,5 miljoen kilometer en overleefde dat.

Telescope

Curiosity vernietigt mogelijk sporen van leven op Mars

Afbeelding
© NASA / JPL-Caltech
Marsrover Curiosity zoekt op Mars naar sporen van leven. Maar nieuw onderzoek suggereert voorzichtig dat de rover die niet zal vinden, omdat deze de sporen vernietigt alvorens deze ze kan detecteren.

Curiosity verzamelt grond afkomstig van het oppervlak van Mars en analyseert dat, in de hoop organische moleculen aan te treffen. Wetenschappers hebben nu ontdekt dat de technieken die Curiosity voor deze analyse gebruikt de organische moleculen wel eens kunnen vernietigen nog voor deze gedetecteerd zijn. Dat is te lezen in het blad Astrobiology.

Jarosiet

De onderzoekers repliceerden de techniek die Marsrover Curiosity gebruikt om monsters te analyseren en lieten de techniek los op een combinatie van jarosiet en organische stoffen. Jarosiet is één van de mineralen waar Curiosity naar zoekt, omdat de aanwezigheid van dit mineraal erop kan wijzen dat Mars ooit leefbaar was.

Telescope

Winden van zwart gat waaien in alle richtingen

Afbeelding
© NASA / JPL-Caltech
Voor het eerst kunnen onderzoekers aantonen dat de krachtige winden afkomstig van een zwart gat niet alleen in onze, maar in alle richtingen waaien. En de windkracht is gigantisch.

Uit eerder onderzoek is al gebleken dat winden afkomstig van een zwart gat in onze richting waaien. De onderzoekers konden die conclusie trekken door ijzeratomen die door de winden worden meegevoerd te detecteren. "We weten dat zwarte gaten in het centrum van sterrenstelsels materie kunnen 'verorberen' en dat dat proces winden kan produceren," stelt onderzoeker Fiona Harrison.

In alle richtingen

Met behulp van NASA's NuSTAR-telescoop is nu gelukt om aan te tonen dat die ijzeratomen alle kanten op worden geblazen. Het wijst erop dat winden afkomstig van een zwart gat in alle richtingen waaien. De artistieke impressie bovenaan dit artikel brengt dat mooi in beeld.

Telescope

Hubble fotografeert sterrenstelsel met verdraaide armen

Afbeelding
© ESA / NASA
Hubble heeft een prachtige foto gemaakt van een sterrenstelsel dat letterlijk uit zijn voegen wordt getrokken. Doordat het sterrenstelsel te dicht bij een ander sterrenstelsel in de buurt komt, zijn zijn armen verdraaid.

Op de foto zien we het spiraalstelsel NGC 7714. Het sterrenstelsel bevindt zich op ongeveer 100 miljoen lichtjaar van de aarde. Het stelsel ziet er bijzonder uit: de armen zijn verdraaid en uit het centrum van het spiraalstelsel stijgt een goudkleurige gloed op.

Dichterbij

NGC 7714 heeft het duidelijk moeilijk. En dat is allemaal zo'n 200 tot 100 miljoen jaar geleden begonnen. Toen kwam NGC 7714 te dicht in de buurt bij het kleinere sterrenstelsel NGC 7715. Daarop begonnen de sterrenstelsels aan elkaar te trekken en elkaar te verstoren.

Mars

Rode dwerg scheerde 70.000 jaar geleden door ons zonnestelsel

Scholz's star
© Michael Osadciw/University of Rochester
Zo'n 70.000 jaar geleden passeerde een rode dwergster de Oortwolk aan de rand van ons zonnestelsel. De ster kwam vijf keer zo dicht bij onze zon als Proxima Centauri, de ster die op dit moment het dichtst bij de zon staat.

De rode dwerg, 'ster van Scholz' geheten, passeerde de zon op een afstand van ongeveer 0,8 lichtjaar, zo melden wetenschappers van de Universiteit van Rochester in het tijdschrift Astrophysical Journal Letters.

Op basis van simulaties hebben de onderzoekers vastgesteld dat sommige kometen in de Oortwolk waarschijnlijk uit hun baan raakten door dit object. Het is echter onwaarschijnlijk dat de ster voor een kometenregen heeft gezorgd.

Magnify

Zeeslakje blijkt sterkste natuurlijke materiaal te produceren

Afbeelding
Wat is het sterkste biologische materiaal ter wereld? Spinnenzijde? Mis! De spin is van de troon gestoten door een klein zeeslakje met tanden die taaier zijn dan kevlar en sterker dan spinnenzijde.

"Tot nu dachten we dat spinnenzijde het sterkste biologische materiaal ter wereld was," vertelt onderzoeker Asa Barber. "Maar nu hebben we ontdekt dat de tanden van de gewone schaalhoren (de zeeslak, red.) nog krachtiger zijn." De tanden zijn zo sterk dat we hun structuur wellicht kunnen kopiëren en er in de toekomst auto's, boten en vliegtuigen van kunnen maken.

Goethiet

De tanden van de zeeslak bevatten een hard mineraal dat zich in de slak vormt naarmate deze groeit. Het gaat om het mineraal goethiet. "Gewone schaalhoren hebben krachtige tanden nodig om over rotsachtige oppervlakken te schrapen en er algen af te halen. Wij ontdekten dat de vezels van goethiet precies de goede grootte hebben om een krachtige structuur te vormen."

Telescope

Nieuwe beelden van Ceres zijn raadselachtig

Afbeelding
Naarmate ruimtesonde Dawn dichter bij Ceres in de buurt komt, krijgen we een steeds beter beeld van hoe de dwergplaneet eruit ziet. Je zou verwachten dat we zo geleidelijk aan wijzer worden. Maar tot op heden levert een close-up van Ceres meer vragen dan antwoorden op. "We hadden wel verrassingen verwacht," vertelt onderzoeker Chris Russell. "Maar we hadden geen raadsels verwacht."

Raadsels

En raadsels: die zijn er volop. En naarmate Dawn dichter bij Ceres in de buurt komt, nemen ze alleen maar in aantal toe. Zo heeft Dawn vorige week opnieuw prachtige foto's van de dwergplaneet gemaakt. Het zijn de meest gedetailleerde foto's die we van Ceres hebben. En onderzoekers begrijpen er weinig van. Op de beelden is duidelijk te zien dat het oppervlak van Ceres tal van kraters telt. En ook de heldere vlekken die op eerdere beelden van Ceres werden gespot, duiken weer op.

Telescope

Mysterieuze pluim op Mars plaatst wetenschap voor een raadsel

Afbeelding
Wetenschappers staan voor een raadsel dankzij twee mysterieuze pluimen die hoog boven het oppervlak van Mars zijn gespot. De pluimen blijken de afgelopen jaren met enige regelmaat te zijn ontstaan. Maar niemand weet hoe.

In maart en april 2012 maakten amateur-astronomen melding van twee pluimen die hoog boven het oppervlak van Mars verrezen. De pluimen stegen zo'n 250 kilometer boven het oppervlak uit. Ze ontwikkelden zich binnen tien uur en bedekten een gebied ter grootte van 1000 bij 500 kilometer. Ze bleven zo'n tien dagen zichtbaar en de structuur van de pluimen veranderde van dag tot dag. "Op 250 kilometer hoogte is de scheidslijn tussen de atmosfeer en de ruimte daarbuiten heel dun, dus de gemelde pluimen waren heel onverwacht," vertelt onderzoeker Agustin Sanchez-Lavega.