Nederlands leger
© ANP
Wantoestanden bij Defensie die al decennialang plaatsvinden worden omschreven als 'incidenten', maar hier is sprake van systematisch machtsmisbruik.
Drie Nederlandse soldaten hebben hun eenheid in Schaarsbergen in 2014 verlaten wegens onder meer pesterijen, mishandelingen, aanrandingen en een verkrachting. De daders zouden sergeanten en korporaals uit dezelfde eenheid zijn.
Dat zeggen de drie soldaten in gesprekken met de Volkskrant. Hun verhaal wordt ondersteund door onderzoek. Defensie heeft naar aanleiding van de incidenten vier militairen gestraft.


Commentaar: We hebben het hier niet over 'incidenten'. Het leger is een ideale broedplaats voor predatoren.


Sommige misdragingen behoorden tot ontgroeningsrituelen voor nieuwkomers. Deze rituelen zijn bij de krijgsmacht al langer een bron van zorg. De gestrafte militairen zijn ontheven uit hun functie, overgeplaatst en hebben een negatief ambtsbericht gekregen. Daarnaast is dagelijks toezicht op de slaapkamers van de militairen buiten diensturen ingevoerd en is een integriteitsmonitor aangesteld, een permanente werkgroep onder leiding van de bataljonsadjudant die deze thema's onderzocht en bespreekbaar maakt.


Commentaar: Defensiefotograaf Rinze Klein sprak ook over 'ontgroeningsrituelen' bij de mariniers die deel uitmaakten van een Europese vredesmissie in Tsjaad.
Ze hebben ook gekke ontgroeningsrituelen, zoals het 'tot 21 slaan'. Ik was erbij toen ze in dat kader een jongen op zijn 21e verjaardag één voor één keihard op zijn blote reet ramden. Ze mikten eieren, pils en zand op zijn billen om het pittiger te maken. Die jongen kon dagen niet meer zitten, maar hij was wel one of the guys geworden.

Psychische schade

Alle drie de getroffen soldaten zijn of worden behandeld voor de psychische schade die ze hebben opgelopen. Een van hen deed een zelfmoordpoging. Twee weken geleden heeft deze soldaat aangifte gedaan bij de marechaussee. Daarin spreekt hij over aanranding, mishandeling, afpersing, drugsgebruik en drugshandel, diefstal van munitie en verboden wapenbezit van militairen op de kazerne. De marechaussee heeft een strafrechtelijk onderzoek ingesteld.

Het ministerie erkende onlangs dat er sinds 2013 tientallen meldingen van seksueel misbruik zijn gedaan. In september vertelde oud-militair Ronald Vreeburg in de Volkskrant over een misbruikzaak uit 1982 en hoe die in de doofpot was gestopt. Naar aanleiding van zijn verhaal begon de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) een onderzoek naar het incident en de manier waarop leidinggevenden met zijn melding zijn omgegaan.


Commentaar: De slager die zijn eigen vlees keurt:
De integriteitsorganisatie van defensie is niet onomstreden. In 2011 kreeg de COID nog forse kritiek van de Nationale Ombudsman, toen de organisatie na een melding door een luitenant-kolonel over jarenlange intimidaties al snel constateerde dat er geen sprake was van integriteitsschendingen. De ombudsman maakte gehakt van het onderzoek: slechts twee van de vijftien getuigen werden ondervraagd en er werd onvoldoende hoor- en wederhoor toegepast.

Afgescheept

Ook de drie soldaten uit Schaarsbergen werden naar eigen zeggen meermaals afgescheept door hun leidinggevenden. Uiteindelijk zou er bemiddeling van een geestelijk verzorger voor nodig zijn geweest om defensie in 2013 aan te zetten tot een onderzoek. De mortiergroep waarin de soldaten zaten, is toen tijdelijk op non-actief gesteld.

Een Commissie van Huishoudelijk Onderzoek (CvHO) onderzocht de klachten van de soldaten. Verschillende daarvan, zoals het stelselmatig urineren van leidinggevenden over een van de soldaten, werden door de commissie als 'niet aannemelijk' bestempeld. 'De verklaringen van de soldaten (...) staan lijnrecht tegenover de verklaringen van de overige groepsleden', aldus de commissie destijds.


Commentaar: Het is maar de vraag of de verklaringen van de overige groepsleden (die nooit geklaagd hebben over wantoestanden in het leger) wel aannemelijk zijn.


'Groepsbinding'

De commissie achtte een ander voorval, door defensie zelf als het 'vinger in de kont'-incident betiteld, wel bewezen. Twee soldaten moesten tijdens een oefening op de hei bij 't Harde hun broek naar beneden doen terwijl een andere militair met een latex handschoen een vinger bij hen naar binnen zou brengen.

Een filmpje van dit incident was in het bezit van de commissie. In haar verslag schrijft de commissie: 'Op de achtergrond is korporaal (..) te horen terwijl hij zegt dat in het kader van groepsbinding, doorzettingsvermogen, mannelijkheid en vormingsdoelen de soldaten (...) dit moeten ondergaan.'


Commentaar: Als er geen filmpje was opgedoken, zou de commissie dit wanstaltige machtsmisbruik waarschijnlijk ook als 'niet aannemelijk' bestempeld hebben.


'De incidenten die zijn onderzocht door de CvHO druisen in tegen de gedragscode en zijn niet acceptabel', aldus defensie in een reactie. 'Bovendien was er in twee gevallen sprake van mogelijk strafbaar gedrag waarvan aangifte is gedaan.'

Een van die gevallen betrof het zogenoemde 'drie man tillen', waarbij de soldaten op de grond werden vastgehouden terwijl iemand in zijn blote kont op hun hoofd heen en weer bewoog. Dat ritueel is eerder door rechters gekwalificeerd als aanranding.

Geen onderzoek

Ondanks de aangifte van defensie besloot het Openbaar Ministerie (OM) geen strafrechtelijk onderzoek naar de misdragingen te doen. 'De betrokken militairen wilden alle drie zelf geen aangifte doen, maar ook geen enkele verklaring afleggen', aldus het OM. Volgens de militairen mochten ze van defensie niet met 'derden' over de zaak spreken en was aangifte dus onmogelijk.

Volgens Ruth Jager, advocaat van een van de soldaten, had het OM op eigen initiatief onderzoek moeten doen. 'Bij zedenzaken moet het OM slachtoffers begeleiden. Als de slachtoffers zich in een afhankelijke positie bevinden, zoals de werknemers van defensie, moet je als OM meer initiatief nemen. Anders is het moeilijk om die negatieve groepscultuur te doorbreken.'