Moord op Julius Caesar
© Alex Krainer's SubstackDe moord op Julius Caesar in de Romeinse Senaat.
William Shakespeare gaf wellicht Marcus Junius Brutus alle eer, maar Caesars ware verrader was een vriend met wie hij een veel nauwere band had.

Op 15 maart 44 v.Chr. vermoordde een groep Romeinse senatoren Julius Caesar terwijl hij tijdens een senaatsvergadering op het podium zat. De dictator kreeg 23 steekwonden te verduren en viel al bloedend voor de geschokte ogen van de rest van de senaat dood neer. Het was iets na het middaguur op de Iden van maart, zoals de Romeinen de 15e dag van die maand noemden. De toeschouwers wisten het nog niet, maar zij waren getuige van de laatste uren van de Romeinse Republiek. Maar wie was hiervoor verantwoordelijk?

Zoals lezers van William Shakespeare weten, wendde de stervende Caesar zich tot een van de moordenaars en veroordeelde hem met zijn laatste adem. Het was Caesars vriend, Marcus Junius Brutus.

"Et tu, Brute?" - "Jij ook, Brutus?" is wat Shakespeare Caesar laat zeggen in De tragedie Julius Caesar. Maar Caesar heeft deze woorden nooit uitgesproken. En Brutus was noch zijn beste vriend, noch zijn grootste verrader, verre daarvan.

De grootste verrader was een andere man: Decimus Junius Brutus Albinus. Decimus was een verre neef van Marcus Brutus. Omdat Shakespeare hem vrijwel volledig uit het verhaal laat, blijft Decimus de vergeten moordenaar. In werkelijkheid speelde hij een cruciale rol.

Shakespeare laat twee mannen de leiding nemen over het complot om Caesar te vermoorden: Brutus en Gaius Cassius Longinus (hij met de beroemde "magere en hongerige blik"). Shakespeare noemt Decimus wel, maar spelt zijn naam verkeerd als Decius en bagatelliseert zijn rol. Uit veelal genegeerde oude bronnen blijkt echter duidelijk dat Decimus een van de leiders van de samenzwering was.
Decimus Junius Brutus Albinus moordenaar julius caesar
© WikipediaDenarius van Decimus Brutus, geslagen in 48 v.Chr. Op de voorzijde staat Pietas afgebeeld, terwijl de achterzijde gevouwen handen rond een caduceus toont, een verwijzing naar Julius Caesars verzoeningsbeleid tijdens de burgeroorlog (op dat moment genoot Caesars nog steeds de steun van Decimus)
Decimus was een betere vriend van Caesar dan Brutus of Cassius. Zij hadden zich tijdens Caesars bloedige opmars in de burgeroorlog zelfs tegen hem gekeerd. Pas toen hij de oorlog dreigde te winnen, sloten zij zich bij hem aan. Caesar verleende Brutus en Cassius gratie en beloonde hen met politieke ambten, maar hij vertrouwde hen niet. Decimus was anders. Hij vocht altijd voor Caesar, nooit tegen hem, en behoorde daarom tot Caesars intimi.

Decimus behoorde tot de Romeinse adel, de kleine elite die zowel Rome als een rijk van tientallen miljoenen mensen regeerde. Zijn grootvader breidde de heerschappij van Rome uit tot aan de Atlantische Oceaan, in Spanje. Maar Decimus' vader had een bescheiden carrière en zijn moeder hield zich bezig met revolutionaire activiteiten. Toen kwam Caesar en bood Decimus de kans om de naam van zijn geslacht te herstellen.

Decimus was een soldaat in hart en nieren, goed opgeleid maar grof en ambitieus zoals blijkt uit zijn bewaard gebleven correspondentie. "Mijn soldaten hebben mijn vrijgevigheid en mijn moed ervaren," schreef Decimus. "Ik voerde oorlog tegen de meest oorlogszuchtige volkeren, veroverde vele bolwerken en verwoestte vele plaatsen." Hij deed dat alles, zo schreef hij, om indruk te maken op zijn manschappen, om het volk te dienen en om zijn reputatie te bevorderen.

Decimus raakte steeds meer onder de indruk van Caesar, een groot veldheer en bovendien een oorlogsheld. Halverwege zijn twintiger jaren sloot Decimus zich aan bij Caesars troepen, die vochten om Gallië (grofweg Frankrijk en België) bij het Romeinse Rijk te voegen. Decimus won een belangrijke zeeslag voor de kust van Bretagne en diende samen met Caesar bij het beleg van Alesia (in het huidige Bourgondië), dat de overwinning van Rome in Gallië bezegelde.
Julius Caesar belegert Gallië, houtsnede
© The Print Collector/Print Collector/Getty ImagesJulius Caesar belegert Alesia, Gallië, 52 v.Chr.
Later probeerden zijn vijanden in de Romeinse senaat Caesar zijn macht te ontnemen, maar hij vocht terug. Er brak een burgeroorlog uit waarbij Decimus de kant van Caesar koos. Opnieuw behaalde Decimus een overwinning op zee, ditmaal voor de Middellandse Zeekust van Gallië. Een dankbare Caesar benoemde Decimus tot waarnemend gouverneur van Gallië, terwijl Caesar zelf vertrok om zijn vijanden elders te verslaan. Na meer dan vier jaar van zware gevechten keerde Caesar in 45 v.Chr. zegevierend terug naar Rome, met Decimus aan zijn zijde. Waarom keerde Decimus dan slechts negen maanden later met een dolk tegen Caesar?

Veel Romeinen vreesden de macht die Caesar had vergaard. In theorie was Rome een constitutionele republiek. In de praktijk balanceerde Rome decennialang op de rand van een militaire dictatuur. Caesar was nu Rome's eerste dictator voor het leven — in alles behalve de naam een koning. Hij nam zelfs een koningin als minnares, Cleopatra van Egypte. In maart 44 v.Chr. woonde zij in Caesars villa aan de rand van Rome. Haar jonge zoon was, zo beweerde zij, Caesars buitenechtelijke kind. Voor de traditionele Romeinen ging dit alles te ver.

Het was echter ambitie, en niet zozeer politieke principes, waardoor Decimus zich tegen Caesar keerde. Uit de brieven van Decimus blijkt dat hij eer belangrijker vond dan vrijheid. Hij wilde de eer van een triomftocht of een officiële overwinningsparade in Rome, wat Caesar weigerde, hoewel hij dit voorrecht wel aan minder belangrijke generaals toekende. Ongetwijfeld deelde de dictator zijn gunsten graag mondjesmaat uit om zijn mannen scherp te houden. Hij beloonde Decimus op andere manieren, maar die afwijzing bleef hem toch dwarszitten.
dood van caesar schilderij
Jean-Léon Gérôme's De dood van Caesar, 1867
Als meester in het opzetten van hinderlagen zou Cassius wel eens het plan kunnen hebben bedacht om Caesar in de Senaat te verrassen. Het was echter Decimus die de touwtjes in handen had. Van alle samenzweerders genoot alleen hij Caesars vertrouwen. Op de avond voor de moord zat Decimus tijdens een diner zelfs naast Caesar. Op de ochtend van de Iden besloot Caesar opeens niet naar de Senaatsvergadering te gaan, waarschijnlijk vanwege geruchten over een samenzwering.

Het is niet helemaal waar dat een waarzegger Caesar waarschuwde: "Pas op voor de Iden van maart!," zoals Shakespeare zegt. In feite waarschuwde de waarzegger Caesar een maand eerder om op te passen voor een periode van 30 dagen die eindigde op de Iden van maart, dat wil zeggen de periode van 15 februari tot 15 maart. Maar de Iden was eindelijk aangebroken.

Toen ze hoorden dat Caesar thuis bleef, stuurden de samenzweerders Decimus naar Caesars huis om hem over te halen toch naar de senaatsvergadering te gaan. Decimus was succesvol. Hij bracht de dictator op andere gedachten en Caesar ging naar de vergadering — waar hij vervolgens werd vermoord.

Na afloop zorgde Decimus voor de veiligheid van de moordenaars. Hij bezat een groep gladiatoren die tevens dienst deden als privé-politie. Zij begeleidden de moordenaars veilig naar de Capitolijnse heuvel en bewaakten de omgeving tijdens de spannende dagen die volgden.

Als Decimus zo'n belangrijke rol speelde bij de moord op Caesar, waarom is hij dan niet bekender? Deels omdat Brutus alle positieve publiciteit voor zich opeiste. Zijn vrienden en familie zorgden na zijn dood in geschriften voor een verfraaid beeld van hem. Latere Romeinen keken met bewondering terug op Brutus en legden daarmee de basis voor Shakespeare's lofrede waarin hij Brutus "de edelste Romein van allemaal" noemde.

Dat geldt niet voor Decimus. In tegenstelling tot Brutus was Decimus geen woordkunstenaar, noch had hij bewonderaars met literaire flair om zijn verhaal te vertellen. Toch komt zijn rol voor in bepaalde minder bekende oude verslagen. Hoewel Shakespeare er weinig gebruik van maakte, zijn deze verslagen bewaard gebleven. En zo stelt het archief ons in staat het verhaal van Caesars vergeten moordenaar te achterhalen.

Zie: https://www.history.com/articles/julius-caesar-assassin-ides-of-march