Autoritarisme begint niet met een staatsgreep, maar met inloggen

Sam Lowry
Sott.net
don, 21 mei 2026 18:24 UTC

© Blue Planet Studio/iStock

Autoritarisme ontstaat meestal niet als gevolg van een staatsgreep. Het begint met inloggen, een nalevingsformulier, een boete voor het bijhouden van gegevens in een verkeerde format. Het komt tot uiting in een geruisloos verlengde ambtstermijn, een opgeheven bankrekening, een gevangenisstraf voor een bericht op sociale media. Voor elke maatregel wordt een redelijk klinkende rechtvaardiging gegeven. Het probleem is de richting - en hoe ver deze al is doorgeschoten.

De macht verschuift van het zichtbare toneel van de democratische politiek naar de minder zichtbare wereld van systemen - nalevingsregelingen, toezichthouders met rekbare mandaten en een groeiend web van regels die meer aspecten van het dagelijks leven regelen dan de meeste mensen zich tot nu toe realiseren. Geen enkele maatregel lijkt op tirannie. Het probleem ligt in de cumulatieve richting en de snelheid waarmee dit proces zich voltrekt.

Niets van wat hierna volgt stond in enig verkiezingsprogramma. Toch gebeurt het allemaal.

Regels met betrekking tot bezitten, verbranden en bewaren

Laat ons eens onderzoeken wat het tegenwoordig betekent om een huis in Groot-Brittannië te bezitten. Vanaf 2030 mogen verhuurders geen woningen meer verhuren die niet voldoen aan de norm van energieklasse C van de overheid, met boetes tot 30.000 pond bij niet-naleving. Dit zijn geen vervallen of gevaarlijke gebouwen. Het zijn volkomen bewoonbare woningen die niet meer verhuurd kunnen worden, niet vanwege structurele gebreken, maar doordat de overheid de regels voor deze woningen steeds weer aanpast. De regering voert momenteel overleg over het uitbreiden van dezelfde vereisten naar zelfbewoonde huizen vanaf 2035. Vanaf dat moment zou de staat bepalen of u uw eigen huis mag verkopen of er een hypotheek op mag nemen zonder eerst duizenden ponden uit te geven aan door de overheid voorgeschreven 'verbeteringen.'

De overheidsinvloed houdt niet op bij de voordeur. In rookbeheersingsgebieden die een groot deel van stedelijk Engeland bestrijken, kan een gemeenteambtenaar u een boete van 1.000 pond opleggen voor het stoken van de verkeerde brandstof in uw eigen open haard. Sinds oktober 2024 moet het houden van één kip in de achtertuin formeel worden geregistreerd bij een instantie voor dier- en plantengezondheid — met vermelding van woonadres, soort, aantal en opgegeven doel — op straffe van een boete van 2.500 pond. De staat houdt nu een database bij van kippenhouders en hun beweegredenen. De overheid neemt uw eigendom niet in beslag. Ze maakt niet-naleving steeds onbetaalbaarder, totdat de keuze theoretisch wordt.

Regels met betrekking tot rijden, eten, drinken en roken

Diezelfde logica wordt met evenveel enthousiasme toegepast op hoe u zich verplaatst en wat u consumeert. De regels voor emissievrije voertuigen bepalen dat in 2030 80% van de verkochte nieuwe auto's elektrisch moet zijn, waardoor de kosten van netto nul rechtstreeks op de koper worden afgewenteld.

De ULEZ-zone / heffing is een extra toeslag voor oudere voertuigen die veel luchtvervuiling veroorzaken.

Voor wie zich nog geen elektrische auto kan veroorloven, hebben de ULEZ-zones, de stadstol en de motorrijtuigenbelasting - die bedoeld zijn om oudere voertuigen te bestraffen - een persoonlijke keuze ongemerkt omgezet in een gereguleerd voorrecht, waarbij de rekening wordt aangepast naargelang de mate waarin uw auto voldoet aan het huidige overheidsbeleid.

Eten en drinken volgden. De suikerheffing dwong fabrikanten om hun producten op basis van kunstmatige zoetstoffen — aspartaam, sucralose, acesulfaam-K — te maken, waarvan de langetermijneffecten op de bevolking nog steeds onderwerp zijn van een actief wetenschappelijk debat, zonder dat de overheid enige aansprakelijkheid aanvaardt voor onbedoelde gevolgen.

Het vermelden van calorieën op menu's is nu verplicht, promoties voor het kopen van meerdere verpakkingen ongezond voedsel werden beperkt, de alcoholaccijns werd hervormd en het generatieverbod op tabak maakt het illegaal om sigaretten te verkopen aan iedereen die na 2009 werd geboren. Elke maatregel heeft op zichzelf een plausibele rechtvaardiging. Gezamenlijk beschrijven ze een staat die heeft besloten dat uw levensstijl een beleidsvariabele is die zonder uw toestemming moet worden geoptimaliseerd.

Regels met betrekking tot uitspraken, gedachten en grappen

In Groot-Brittannië bestaat er geen formele censuur, maar er bestaat wel iets dat bijna net zo effectief is. De Wet op de bescherming van werknemers van 2023, die sinds oktober 2024 van kracht is, legt werkgevers de plicht op om intimidatie door derden, waaronder klanten, te voorkomen. Dit heeft geleid tot een golf van gedragsregels in de horecasector die in feite een verbod inhouden op het soort informele, soms schunnige gesprekken dat al eeuwenlang kenmerkend is voor de Britse pub. De cafébaas moet nu beoordelen of de grappen van zijn stamgasten juridische aansprakelijkheid met zich meebrengen.

De Wet inzake veiligheid op internet geeft een niet-gekozen toezichthouder de bevoegdheid om inhoud te verwijderen die als 'legaal maar schadelijk' wordt beschouwd — een categorie waarvan de grenzen worden bepaald door Ofcom, een organisatie die niet weggestemd kan worden. De manier waarop diezelfde toezichthouder omgaat met de omroepmedia zegt iets over hoe die discretionaire bevoegdheid wordt toegepast. Ofcom heeft sinds de start van GB News meer dan tien onderzoeken ingesteld, de zender een boete van 100.000 pond opgelegd en deze "in de gaten gehouden" wegens herhaalde schendingen van de onpartijdigheid — waaronder, in één geval, het onvoldoende tegenspreken van een gast die klimaatverandering een hoax noemde.

De BBC daarentegen zond een week voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2024 een Panorama-documentaire uit waarin de toespraak van Donald Trump van 6 januari zodanig was gemonteerd dat een voormalig redactieadviseur van de omroep dit later omschreef als "een flagrante verdraaiing" — waardoor een volstrekt misleidende indruk werd gewekt van wat Trump daadwerkelijk had gezegd. De BBC's interne normencommissie werd hierover in januari 2025 ingelicht, maar ondernam tien maanden lang geen daadkrachtige actie. De directeur-generaal en de chef van de nieuwsafdeling traden uiteindelijk af. De voorzitter van de BBC bood zijn excuses aan en omschreef de montage als "een beoordelingsfout." Ofcom stelde geen onderzoek in. De toezichthouder die GB News in een tiental onderzoeken achtervolgt vanwege technische details rond onpartijdigheid, zag geen reden om de door de BBC een jaar lang verzwegen, opzettelijk misleidende montage nader te onderzoeken.

Het Live gezichtsherkenningssysteem van de Metropolitan Police

Het Live Gezichtsherkenningsprogramma van de Metropolitan Police scant gezichten op openbare straten in realtime. De Wet op de onderzoeksbevoegdheden verplicht internetproviders om de volledige browsegeschiedenis van elke abonnee twaalf maanden te bewaren, zodat deze zonder gerechtelijk bevel beschikbaar is voor overheidsinstanties. U wordt in de gaten gehouden als u over straat loopt en als u online gaat — en wat u over beide zegt, valt onder een regeling inzake vrijheid van meningsuiting die door [red.: de NGO] Freedom House in 2025 officieel werd afgekeurd vanwege de "toename van strafrechtelijke vervolging en veroordelingen met betrekking tot online uitingen, waaronder uitingen die onder internationale mensenrechtennormen vallen."

Volgens gegevens op basis van de Wet op de openbaarheid van bestuur van 39 van de 45 politiekorpsen, die in april 2025 door The Times werden aangehaald, voerde de politie dagelijks ongeveer 30 arrestaties uit wegens beledigende onlineberichten. De gearresteerden zijn voor het overgrote deel geen gevaarlijke extremisten — het zijn kinderopvangmedewerkers, gepensioneerden en ambachtslieden wier berichten in elk vorig decennium als onopvallende uitingen van frustratie zouden zijn beschouwd. Sommigen kregen gevangenisstraffen. Anderen werden maandenlang onderzocht voordat de aanklachten in stilte werden ingetrokken, een proces dat op zich al als straf diende. Zoals parlementsleden afgelopen november in het parlement opmerkten, is Groot-Brittannië nu eerder bereid iemand op te sluiten voor een bericht op sociale media dan voor verkrachting - een opmerking die heel anders overkomt als men bedenkt dat de premier die hierover de leiding had, de openbaar aanklager was die weigerde de zaken rond de groomingbendes te vervolgen die later door de onafhankelijke onderzoekscommissie naar seksueel misbruik van kinderen werden gedocumenteerd.

Nigel Farage

Deze selectieve handhaving strekt zich uit tot politieke tegenstanders met een consistentie die moeilijk aan toeval kan worden toegeschreven. Nigel Farage - leider van een partij die bij de laatste verkiezingen vier miljoen stemmen behaalde en sindsdien in elke nationale opiniepeiling bovenaan staat - werd tegelijkertijd door de Coutts-bank gedumpt en onderworpen aan lastercampagnes over financiering door buitenlandse staten, die onder het parlementaire voorrecht vielen en daarmee buiten het bereik van de smaadwetgeving lagen. Uit een onafhankelijk onderzoek bleek dat hij oneerlijk was behandeld.

Deze week heeft de toezichthouder volgens de normen van het Lagerhuis een formeel onderzoek ingesteld naar een persoonlijk geschenk van 5 miljoen pond dat hij naar eigen zeggen had ontvangen om particuliere beveiliging te financieren - beveiliging die hij nodig had omdat het ministerie van Binnenlandse Zaken onder de vorige regering zijn staatsbescherming met 75% had teruggeschroefd, waardoor de leider van een grote politieke partij zijn eigen veiligheid moest financieren. Reform UK stelt dat de betaling, die plaatsvond voordat Farage parlementslid werd en uitsluitend bedoeld was voor persoonlijke bescherming, onder de parlementaire uitzondering voor puur persoonlijke geschenken valt. Zowel Labour als de Conservatieven, wier eigen parlementsleden en leden van het Hogerhuis te maken hadden met een geruisloze reeks onderzoeken naar onderzoeken naar onkostenvergoedingen en wangedrag die slechts een fractie van deze aandacht trokken, dringen aan op het onderzoek.

Het patroon - een meedogenloze jacht op de oppositieleider, en institutionele toegeeflijkheid jegens de gevestigde orde - is inmiddels maar al te bekend.

Ondertussen blijkt uit een recent onderzoek dat een op de vijf Britse tieners vermijdt politieke meningen te uiten uit angst om gecanceld te worden, en dat bijna een kwart zegt dat hen op school werd gevraagd hun mening niet meer te uiten. Een democratie die haar jongeren leert dat zwijgen de veiligste keuze is, kweekt geen burgers. Ze kweekt onderdanen.

De antidemocratische mars zet zich voort

Achter dit alles schuilt een surveillancestructuur die niemand heeft goedgekeurd. Uit de troonrede van deze week bleek dat de regering doorgaat met wetgeving ter ondersteuning van digitale identiteitsbewijzen, met de uitgesproken bedoeling om deze uiterlijk in 2029 beschikbaar te stellen aan wie dat wil. Deze formulering verhult het feit dat het in de praktijk onvermijdelijk zal zijn als voorwaarde voor een baan.

Het plan - één enkele overheidsdatabase waarin het recht om te werken, de immigratiestatus, belastinggegevens, gezondheidsgegevens en het recht om te huren aan elkaar worden gekoppeld - werd bekritiseerd door Big Brother Watch en drie miljoen ondertekenaars van een petitie, terwijl het het meest krachtig werd gepromoot door het Tony Blair-instituut, waarvan de belangrijkste financier, Oracle, voor meer dan 1 miljard pond aan contracten met de Britse overheid heeft en wordt beschouwd als de koploper voor de infrastructuurwerken zelf.

In de troonrede werd ook de Wet inzake het Europees partnerschap bekrachtigd — wetgeving om delen van de Britse wetgeving in overeenstemming te brengen met de EU-normen op het gebied van voedselregelgeving, energiehandel en CO₂-uitstoot. Het mechanisme wordt 'dynamische afstemming' genoemd: de Britten moeten EU-wetgeving op relevante gebieden omzetten en uitvoeren, terwijl ze geen stem hebben in die wetgeving en het wetgevingsproces dat ertoe leidt. Met andere woorden, de regering is voornemens dit land te binden aan regels die in Brussel werden opgesteld door mensen die we niet hebben gekozen, in het streven naar een relatie waar het Britse volk tegen heeft gestemd. Het stond niet in het verkiezingsprogramma van Labour, het werd niet aan het volk voorgelegd, het wordt gewoon doorgedrukt.

Toen de ministers vervolgens in mei 2025 aankondigden dat het de bedoeling was om de verkiezingen in zo'n 30 gemeenten uit te stellen - en zo hun eigen ambtstermijn te verlengen zonder dat de bevolking daarover kon stemmen - en pas gedwongen werden om op hun schreden terug te keren na een gerechtelijke toetsing door Reform UK en juridisch advies dat het voornemen waarschijnlijk ongegrond zou worden verklaard, bleek daaruit een instelling die in lijn lag met al het andere: dat democratische beperkingen eerder ongemakken zijn die moeten worden omzeild, dan principes die moeten worden hooggehouden.

Het zou verleidelijk zijn om dit alles aan Labour toe te schrijven, maar dat zou te gemakkelijk zijn en niet helemaal eerlijk. De Wet op de onderzoeksbevoegdheden was van Theresa May. Rishi Sunak heeft de Wet inzake veiligheid op internet ingevoerd. Digitalisering van de belastingdienst, het ZEV-mandaat, de minimumnormen voor energieprestatiecertificaten, de suikerheffing en de infrastructuur voor Covid-monitoring, inclusief vaccinatiepaspoorten, waren stuk voor stuk initiatieven van de Conservatieven. De partij die zichzelf profileerde als de bewaker van Britse vrijheid, heeft 14 jaar lang een groot deel van het apparaat opgebouwd dat een linkse regering nu op volle toeren laat draaien.

De les hier is niet dat de Tories stiekeme socialisten waren. De les is dat het uitbreiden van staatsmacht de standaardreactie is geworden van elke regering die doelgericht wil overkomen — en dat het apparaat, eenmaal opgebouwd, zich niets aantrekt van de politieke overtuiging van degene die het vervolgens bestuurt.

De teloorgang van het vertrouwen in instellingen

Deze regering heeft bewezen noch terughoudend, noch neutraal te zijn. Ze heeft met een onder eerdere regeringen ondenkbare brutaliteit juridische middelen ingezet tegen dissidenten en tegenstanders, en heeft het staatsapparaat - politie, openbare aanklagers, toezichthouders, quango's [red.: Britse variant van ngo's] - consequent ingezet tegen degenen die afwijken van de goedgekeurde koers. Het vertrouwen in de instellingen die boven de politiek hadden moeten blijven staan - de rechtbanken, het ambtenarenapparaat, de BBC, de politie - is dienovereenkomstig gekelderd, en niet zonder reden.

Ze staan niet onder controle van een buitenlandse macht; ze werden van binnenuit gekaapt door een professionele klasse die het sturen van het publieke gedrag als haar primaire taak beschouwt en de reacties van gewone burgers als een probleem dat moet worden gecorrigeerd.

Systemen overleven regeringen. De instrumenten blijven bestaan als er een nieuwe regering komt — en dat maakt de kwestie van de opvolging zo belangrijk. Angela Rayner, die algemeen wordt beschouwd als een van de belangrijkste kanshebbers mocht er een strijd om het leiderschap van Labour ontstaan, heeft haar carrière op elk punt dat betrekking heeft op de relatie tussen burger en staat links van Starmer doorgebracht. Starmer zou, ondanks de staat van dienst van zijn regering, wel eens de remmende factor kunnen blijken te zijn geweest. De Conservatieven hebben een groot deel van dit apparaat opgebouwd. Labour laat het op volle toeren draaien. Wie er ook na hem komt, zou de rem wel eens volledig kunnen loslaten.

Herstel lijkt nog ver weg. Of het überhaupt mogelijk is, hangt af van de vraag of genoeg mensen beseffen wat er verloren gaat voordat de machinerie te diep geworteld raakt om te kunnen worden teruggedraaid. Vrije samenlevingen gaan niet verloren door één enkel dramatisch moment. Ze gaan verloren door het opgestapelde gewicht van duizend redelijk klinkende rechtvaardigingen waarom, alleen deze ene keer, de staat het beter weet dan u.

We zijn allang voorbij de duizendste.

Zie: https://dailysceptic.org/2026/05/20/authoritarianism-doesnt-arrive-with-a-coup-it-arrives-with-a-login/