Welkom op Sott.net
zat, 24 aug 2019
De Wereld voor Mensen die Nadenken

Wetenschap & Technologie
Kaart

Telescope

Wetenschap op jacht naar eerste foto van een zwart gat

Afbeelding
Een internationaal team van onderzoekers gaat proberen de waarnemingshorizon van een zwart gat te fotograferen en zo eindelijk doorslaggevend bewijs leveren dat zwarte gaten bestaan en al dan niet werken zoals Einstein voorspelde.

Bestaan zwarte gaten? Het lijkt misschien een rare vraag. Er zit er toch één in het hart van onze Melkweg? Recentelijk kon je op Scientias.nl nog lezen dat dit zwarte gat een recordbrekende röntgenuitbarsting bewerkstelligde. Hoe kunnen we dan nu opeens de vraag 'bestaan zwarte gaten?' in de groep gooien? Die vraag is toch al lang beantwoord en vergeten? Nee! "Momenteel denken we dat zwarte gaten bestaan," vertelt onderzoeker Ciriaco Goddi, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, aan Scientias.nl. "Maar ondanks het feit dat de meeste mensen - waaronder zelfs kinderen - van zwarte gaten gehoord hebben, weten we niet of ze bestaan. We hebben nog nooit een zwart gat gezien." Het vermoeden dat ze bestaan, is gebaseerd op theorieën en indirecte waarnemingen. Zo kunnen we de aanwezigheid van een vermoedelijk zwart gat afleiden uit de wijze waarop materie en straling zich rondom dat vermoedelijke zwarte gat gedraagt. Maar dat zwarte gat zélf zien en misschien zelfs fotograferen: dat is tot op heden onmogelijk gebleken.

Black Hole Cam Project

Goddi en zijn collega's denken nu echter een manier te hebben bedacht om het bestaan van zwarte gaten te kunnen bewijzen. Ze hebben hun krachten en ideeën gebundeld binnen het Black Hole Cam Project. Een onderzoeksproject dat als doel heeft de waarnemingshorizon rond een zwart gat te fotograferen en zo te bewijzen dat zwarte gaten bestaan. "Als er geen waarnemingshorizon is, bestaan er geen zwarte gaten," stelt onderzoeker Heino Falcke vast.

Afbeelding
© Ute Kraus
De rand rond het zwarte hart in deze artistieke impressie is de waarnemingshorizon.

Telescope

Astronomen zien ster vier keer ontploffen

Afbeelding
Astronomen hebben met behulp van ruimtetelescoop Hubble een wel heel bijzondere waarneming gedaan. Ze zagen een ster maar liefst vier keer ontploffen. En daarmee kunnen ze onder meer Einstein op de proef stellen.

De geëxplodeerde ster in kwestie bevindt zich direct achter een cluster bestaande uit enorme sterrenstelsels. De massa van dit cluster is zo groot dat de ruimte eromheen verbogen wordt en het licht van hemellichamen die erachter staan, versterkt wordt. Eigenlijk doet het cluster daarmee dienst als een 'kosmische lens' die meerdere beelden (in dit geval: vier) van één achterliggende supernova creëert (zie de afbeelding hieronder).

Afbeelding
© NASA / ESA
De werking van de kosmische lens.

Telescope

Dawn nestelt zich vandaag in baan rond Ceres

Afbeelding
© NASA/JPL-Caltech
Vanmiddag om 13.20 uur is het zover: Dawn laat zich in een baan rond Ceres glijden. Een primeur: voor het eerst kan de mensheid dan stellen dat het een ruimtesonde rond een dwergplaneet heeft cirkelen.

Natuurlijk is het moment waarop een ruimtesonde na een lange reis bij zijn eindbestemming aankomt, bijzonder. En dat is in het geval van Dawn niet anders. Maar heel erg spannend zal het niet worden. Er hoeft namelijk weinig bijzonders te gebeuren om Dawn rond Ceres te laten cirkelen. Er hoeven geen manoeuvres meer te worden uitgevoerd en er hoeft niet te worden afgeremd. Dawn zal zich simpelweg door de zwaartekracht van Ceres laten 'vangen'.

Moon

Ruimtesonde Dawn is klaar om geschiedenis te schrijven

Afbeelding
Het is bijna zover: komende vrijdag zal ruimtesonde Dawn zich in een baan rond Ceres nestelen en de geheimen van Ceres gaan ontrafelen. Een primeur: nog nooit cirkelde een ruimtevaartuig rond een dwergplaneet.

"Dawn gaat geschiedenis schrijven," stelt onderzoeker Robert Mase. "Ons team is er klaar voor en kan niet wachten om te ontdekken wat Ceres allemaal te vertellen heeft."

Magnify

Eerste gedetailleerde beelden van kleinste levensvormen op aarde

Afbeelding
Wetenschappers hebben voor het eerst gedetailleerde beelden gemaakt van superkleine bacteriën: waarschijnlijk de kleinste levensvormen op aarde. Uit de beelden blijkt dat de bacteriën heel bijzonder zijn.

De cellen hebben gemiddeld een volume van 0.009 kubieke micron (een micron is één miljoenste van een meter). Heel concreet betekent het dat er meer dan 150.000 van deze cellen in het puntje van een menselijke haar zouden passen. Aangenomen wordt dat kleinere levensvormen niet bestaan: als de cellen nog kleiner zouden zijn, zouden ze niet genoeg materiaal kunnen bevatten om leven mogelijk te maken. Dat schrijven de onderzoekers in het blad Nature Communications.

Bijzonder

Voor het eerst zijn van deze superkleine bacteriën met behulp van een microscoop zeer gedetailleerde beelden gemaakt. Uit de beelden blijkt dat de bacteriën heel bijzonder zijn. In de bacteriële cellen vinden we dicht op elkaar gepakte spiralen (waarschijnlijk DNA). Verder hebben de bacteriën haarachtige uitsteeksels, waarmee ze mogelijk contact kunnen leggen met andere bacteriën. Dat is geen overbodige luxe; uit het onderzoek blijkt dat hun stofwisseling zodanig is uitgekleed dat ze voor veel van hun eerste levensbehoeften waarschijnlijk afhankelijk zijn van andere bacteriën.

Telescope

Pasgeboren sterren ontdekt aan randje van de Melkweg

Afbeelding
© Angela642
Wetenschappers hebben aan het randje van de Melkweg twee clusters pasgeboren sterren ontdekt. Nog nooit zijn pasgeboren sterren op zo'n afgelegen plek in ons sterrenstelsel aangetroffen.

Wanneer je vanaf de zijkant tegen onze Melkweg aankijkt, lijkt deze erg 'plat' te zijn. Het meeste materiaal bevindt zich in de galactische schijf. En dat is ook de plek waar sterren ontstaan. Sterren ontstaan namelijk in samengeklonterd gas dat te vinden is in moleculaire reuzenwolken. En die moleculaire reuzenwolken tref je met name in het binnenste deel van de galactische schijf aan.

Twee clusters

Maar wetenschappers hebben nu duizenden lichtjaren boven en onder de galactische schijf moleculaire reuzenwolken aangetroffen. En dat niet alleen. In één van de wolken troffen ze bovendien twee clusters sterren aan. De clusters hebben de namen Camargo 438 en Camargo 439 gekregen. Ze bevinden zich in een moleculaire wolk die zo'n twee miljoen jaar oud is en zich 16.000 lichtjaar onder de galactische schijf bevindt.

Telescope

Monsterachtig zwart gat ontdekt in piepjong heelal

Afbeelding
© ESO / M Kornmesser
Wetenschappers hebben het grootste zwarte gat dat ooit in het verre heelal is aangetroffen, ontdekt. Het zwarte gat heeft een massa die 12 miljard keer groter is dan die van onze zon en bevindt zich op 13 miljard lichtjaar afstand.

Het zwarte gat bevindt zich op 13 miljard lichtjaar afstand. Dat betekent dat we het zwarte gat zien zoals het er kort na de geboorte van het universum uitzag. Het is het meest massieve zwarte gat dat ons uit dit tijdperk bekend is. "Ter vergelijking: onze eigen Melkweg heeft een zwart gat met een massa van slechts vier miljoen zonsmassa's," vertelt onderzoeker Xiaohui Fan. "Het zwarte gat in het hart van deze nieuwe quasar is 3000 keer zwaarder."

Quasar

Het zwarte gat bevindt zich in het centrum van een quasar. Een quasar is een extreem heldere wolk materiaal die in een zwart gat aan het verdwijnen is. Terwijl het materiaal zich richting het zwarte gat haast, wordt het warm en komt een enorme hoeveelheid licht vrij. De quasar geeft net zoveel licht als 420 biljoen zonnen. Dat licht veroorzaakt een proces dat we stralingsdruk noemen: het licht duwt een deel van het materiaal waaruit de quasar bestaat, weg.

Telescope

Wetenschap staat voor raadsel: mysterieus licht op dwergplaneet Ceres

Afbeelding
© NASA
Twee mysterieuze lichtjes, of lichtgevende vlekken, op de dwergplaneet Ceres zijn bron van enige opwinding bij wetenschappers van de NASA. Nu de ruimtesonde Dawn stilaan Ceres nadert, krijgen wetenschappers beelden doorgestuurd waarvoor ze nog geen eenduidige verklaring hebben.

Een dwergplaneet die eerst één grote lichtvlek, als een grote spot die de ruimte in schijnt, lijkt te hebben. Fascinerend toch? Nog spannender wordt het als die planeet vervolgens nog een tweede, iets zwakker lichtje herbergt, in de buurt van de grotere lichtvlek. Dat is vandaag de situatie met Ceres, een dwergplaneet die op gemiddeld zo'n 428 miljoen kilometer van de aarde rond de zon draait.

Nu de NASA-ruimtesonde Dawn Ceres langzaam maar zeker begint te naderen - op 6 maart moet de sonde eindelijk vlakbij zijn - krijgen de wetenschappers van het Amerikaanse ruimteagentschap die opmerkelijke beelden doorgestuurd. En een verklaring hebben ze er nog altijd niet voor.

Fireball

Ongewone komeet gaat mogelijk een show weggeven

Afbeelding
© NASA / ESA
Een bijzondere komeet heeft recent een scheervlucht langs de zon gemaakt én deze overleefd, zo blijkt uit beelden van SOHO. Mogelijk is de heldere komeet ergens in de komende weken zelfs vanaf de aarde te zien.

De komeet scheerde vorige week langs de zon en wordt door NASA bestempeld als 'uitzonderlijk'. Dat heeft twee redenen. Ten eerste omdat de komeet geen onderdeel uitmaakt van een ons bekende groep kometen. En dat is bijzonder: de meeste kometen die we tot op heden langs de zon hebben zien scheren, behoren tot de Kreutz-familie. Alle kometen die tot deze familie behoren zijn brokstukken die eeuwen geleden van één gigantische komeet zijn afgebroken.

Gered!

Maar er is nog een reden om deze komeet als 'ongebruikelijk' te bestempelen. De meeste kometen die zo dicht bij de zon in de buurt komen dat het zonneobservatorium SOHO ze kan zien, overleven hun scheervlucht niet. Ze verdampen in het zonlicht. Maar deze komeet naderde het oppervlak van de zon tot zo'n 3,5 miljoen kilometer en overleefde dat.

Telescope

Curiosity vernietigt mogelijk sporen van leven op Mars

Afbeelding
© NASA / JPL-Caltech
Marsrover Curiosity zoekt op Mars naar sporen van leven. Maar nieuw onderzoek suggereert voorzichtig dat de rover die niet zal vinden, omdat deze de sporen vernietigt alvorens deze ze kan detecteren.

Curiosity verzamelt grond afkomstig van het oppervlak van Mars en analyseert dat, in de hoop organische moleculen aan te treffen. Wetenschappers hebben nu ontdekt dat de technieken die Curiosity voor deze analyse gebruikt de organische moleculen wel eens kunnen vernietigen nog voor deze gedetecteerd zijn. Dat is te lezen in het blad Astrobiology.

Jarosiet

De onderzoekers repliceerden de techniek die Marsrover Curiosity gebruikt om monsters te analyseren en lieten de techniek los op een combinatie van jarosiet en organische stoffen. Jarosiet is één van de mineralen waar Curiosity naar zoekt, omdat de aanwezigheid van dit mineraal erop kan wijzen dat Mars ooit leefbaar was.